As flores foron dende antigo un dos adornos máis baratos cos que se podía contar. Xa na Idade de Bronce se atoparon enterramentos nos que as frores acompañoron ós defuntos na súa viaxe a través da eternidade. A tradición floral ligada ó mundo fúnebre mantense ata os nosos días, aunque moitos descoñecen cal é a verdadeira orixe. Por suposto a tradición cristiá ( só fai falla recordar o significado das vanitas e os xarróns de flores na Holanda do XVII) relaciona a flor coa brevidade e fraxilidade da vida, así coma una expresión tácita de sentimentos ( cada flor ten o seu significado). Pero non nos andemos con rodeos e divagacións: as flores do velatorio non están relacionadas nos seus orixes co sentimento dos achegados e as mostras de afecto, son algo máis práctico, o seu aroma esta destinado a esconder o olor que se pode desprender do cadáver. Sei que moitos estaredes poñendo cara de: esta muller delira. Pero non, non deliro. Só temos que decatarnos de que ata hai medio século os velatorios se levaban a termo nas casas, e que podían extenderse ata tres días despois da defunción, por suposto as caixas por moi herméticas que foran non poden conpararse cos cadaleitos de cinc de hoxe en día, nin cos aparellos de refrixeración dos tanatorios. Por suposto non se pode negar que as flores tomaron un rol social, expresaban opulencia e afecto, como non pode ser de outra maneira nun acto de exposición pública. Así no século XIX romero, loureiro e outras plantas aromáticas eran metidas dentro do sartego. O mesmo Alexander Dumas nolo conta no capitulo VI da súa “Dama das Camelias”: El ataúd era de roble, y se pusieron a desatornillar la pared superior, que hacía de tapa. La humedad de la tierra había oxidado los tornillos y no sin esfuerzos abrieron el ataúd. Un olor infecto salió de él, a pesar de las plantas aromáticas de que estaba sembrado. [xa sei que Dumas escribia en francés, pero e que non teño ganas de buscar o orixinal nin de traducir este fragmento]
Un caso especial de adorno floral foron as coroas de flores ou ramos de man que se lle colocaban ós defuntos durante o velatorio e que depois se lles entregaba á familia. Por iso supoño que unha casa do século XIX non sería tal e como nos contan nas películas, senón que pedurados daquí e acolá aparecerían estos ramos, metidos dentro dun cadro, coma unha pequena vitrirna de cristal con marco xunto co nome do defunto e as datas de nacemento e morte. O fenómenomeno non é soamente centroeuropeo, vaia, quero dicir que se deu tamén en España e en Galicia. Sei de boa man que eses ramiños existían ainda que me falta por averiguar que se facía con eles. Así por exemplo, na casa conservamos o ramiño dun anxiño, irmán de miña avoa que me dispoñerei a enmarcar en breves. Faltanme sen embargo as datas de nacemento e morte do pequeño e estou dubidando aínda se ir a pedir a partida de bautismo e defunción ou simplemente enmarcar o recordo e volver esquecelo nun caixón.
Hoxe en día a morte xa non ten cheiros, ou si? Non llo pregunto a ningún forense, senón a todos aqueles que poden comparar entre os velorios de hai 20 anos e os de hoxe. Non sei se vos decatastes pero a pesares de toda a hixiene e refrixeración a frase: “aquí cheira a morto” segue sendo actual. Certo é que nos velorios xa case non hai candeas prendidas que despidan recendo a cera queimada, nin herbas aromáticas. As cousas cambian: as plañideiras non berran, poñen gafas de sol. Con cera o usen ela, os adornos florais das funerarias teñen un recendo característico mestura de caravel e crisantemo, que se pega nas fosas nasais e nos enlaces neuronais. Tanto é así que unha vez tiven que deixar de usar un perfume que levaba como nota base o crisantemo por que cada vez que o poñia me sentía entrando nun velorio. Ese recendo característico do que falo é, por certo, puramente químico, xa que os floristas botan potenciadores do olor nas flores.
Próximamente: os anxiños.